Bütün xəbərlər
24 yanvar, 15:50

Qızmar istilik, təsəvvürəgəlməz təzyiq və bəzi sürpriz brilyantlar: bunların hamısı Yer kürəsinin dərinliklərində mövcuddur.

Yer kürəsinin daxili qatlarını: daxili nüvəni, xarici nüvəni, mantiyanı və qabığını alimlər dərindən öyrəniblər. Bununla belə, planetimizin daxili strukturları ilə bağlı hələ də həll olunmamış çoxsaylı sirlər mövcuddur.

Yer kürəsi mərkəzindən səthinə qədər dörd əsas təbəqədən ibarətdir: daxili nüvə, xarici nüvə, mantiya və qabıq. Daxili nüvədən başlayaraq ən yuxarı təbəqəyə qədər hər bir qat unikal xüsusiyyətlərə malikdir. Bu qatları insanlar şəxsən araşdıra bilməsələr də, alimlər zəlzələ dalğalarının müxtəlif sıxlığa malik qatlarla keçidini araşdıraraq Yerin daxili strukturu haqqında çox şey öyrəniblər.

Daxili nüvə
Daxili nüvə bərk metallardan ibarətdir və radiusu təxminən 1220 kilometrdir (Ayın radiusunun dörddə üçü qədər). Yer səthindən təxminən 5180-6400 kilometr dərinlikdə yerləşir. Burada temperatur təxminən 5400 dərəcəyə çatır və təzyiq Yerin səthindəki təzyiqdən milyonlarla dəfə yüksəkdir. Əsasən dəmir və nikel elementlərindən ibarət olan bu qatın bəzi tədqiqatlara görə, başqa bir daha kiçik nüvəsi də ola bilər.

Xarici nüvə
Xarici nüvə də dəmir və nikeldən ibarətdir, lakin bu qat maye haldadır. Bu təbəqə Yer səthindən 2880-5180 kilometr dərinlikdə yerləşir. Burada radioaktiv elementlərin parçalanması nəticəsində istilik yaranır və maye böyük cərəyanlar əmələ gətirir. Bu cərəyanlar isə Yerin maqnit sahəsini yaradır.

Mantiya
Təxminən 3000 kilometr qalınlığında olan mantiya Yerin ən qalın qatıdır və səthdən cəmi 30 kilometr dərinlikdən başlayır. Əsasən dəmir, maqnezium və silisiumdan ibarət olan bu qat yarıbərk halda (karamel konsistensiyasında) olur. Mantiya həmçinin litosfer və astenosfer adlı iki alt təbəqəyə bölünür. Astenosferdə qaya qismi əriyərək yer qabığının üzərində hərəkət etməsinə şərait yaradır. 

Diamantlar isə mantiyanın dərinliklərində yaranır. Əksər brilyantlar 200 kilometr dərinlikdə formalaşır, lakin "superdərin" brilyantlar 700 kilometrə qədər dərinlikdə əmələ gəlir.

Yer qabığı 
Yer qabığı, sərt bişmiş yumurtanın qabığı kimi nazik, sərt və kövrəkdir. Əsasən silisium, oksigen və alüminium elementlərindən ibarət olan qabıq okeanlarda cəmi 5 kilometr, qitələrin altında isə 30–70 kilometr qalınlığında ola bilər.  

Bu nazik qabıq və mantiyanın yuxarı hissəsi birlikdə litosfer adlanır. Litosfer böyük lövhələrə bölünür, bu lövhələr ildə 3–5 sm hərəkət edir və onların qarşılıqlı təsiri nəticəsində zəlzələ və vulkan püskürmələri baş verir.

Yer kürəsinin daxili strukturları haqqında biliklərimiz artdıqca planetimizin fəaliyyətinin dərin sirlərini də anlamaq mümkün olacaq.

Mənbə: snexplores.org

Şərhlər

Xəbər lenti

15 fevral, 23:10

"Gənc Müəllimlərin IV Şəbəkələşmə Forumu" keçirilib

15 fevral, 17:50

SDU-da “Ali təhsil müəssisələrinin innovasiya mərkəzinə çevrilməsi” mərasimi keçirilib

15 fevral, 17:45

RFO-nun informatika fənnindən yarımfinal mərhələsi keçirilib

15 fevral, 12:11

Bağça müdirləri və tərbiyəçi-müəllimlərin ictimai dinləməsi keçirilib

14 fevral, 20:03

Sabirabadda məktəbin həyətyanı sahəsindəki yardımçı tikilidə yanğın olub

14 fevral, 18:19

LDU-da maarifləndirmə tədbiri keçirilib

14 fevral, 17:44

Uşaqlar üçün yazılan kitablara maraq necədir? – Naşirlərdən açıqlama

14 fevral, 17:34

Heydər Əliyev Fondu tərəfindən inşa olunan daha 20 məktəb istifadəyə veriləcək – VİDEO

14 fevral, 17:15

Uşaq ədəbiyyatı yazılmır deyə oxunmur, yoxsa oxunmur deyə yazılmır?

14 fevral, 16:37

ADPU-da şagirdlərə kitablar hədiyyə edilib

14 fevral, 16:29

Mirzə Qədim İrəvaninin 200 illiyi qeyd ediləcək - SƏRƏNCAM

14 fevral, 16:26

AzMİU tələbələri “Microsoft” sertifikatı əldə etmək imkanı qazanıblar

14 fevral, 16:21

Tələbələr beynəlxalq logistika sertifikatını əldə etmək imkanı qazanacaqlar

14 fevral, 16:19

ADPU-da "Məktəbəqədər təhsildə uşaqyönümlü mühitin təşkili” təlimi davam edir

14 fevral, 15:58

Nazir Asiya İnkişaf Bankının Azərbaycan üzrə ölkə direktoru ilə görüşüb

14 fevral, 15:52

Lənkəran-Astara bölgəsində 4 yeni məktəb istifadəyə veriləcək

14 fevral, 15:16

“STEAM Azərbaycan”ın ölkə turnirlərinin təqvimi açıqlanıb

14 fevral, 15:09

“Xeyirxahlıq” “süni intellekt”ə qalib gəlib

14 fevral, 14:12

"SABAH.city" şəhərciyində nələr olacaq?

14 fevral, 13:53

"SABAH.city" layihəsi çərçivəsində Anlaşma Sazişi imzalanıb

Digər xəbərlər

Digər xəbərlər tapılmadı

Search not found

Qəzetimizə abunəlik

"Azərbaycan müəllimi" qəzetindən ən son xəbərləri və xüsusi təklifləri əldə etmək üçün abunə olun

2025 © "Azərbaycan müəllimi" qəzeti. Bütün müəllif hüquqları qorunur. Məlumatdan istifadə zamanı istinad mütləqdir. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə hiperlink qoyulmalıdır.